Zwrot kosztów za psychotesty – czy pracodawca ucieka od płacenia w 2026?

Podstawa prawna – art. 229 Kodeksu pracy

Artykuł 229 § 3 Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę obowiązek skierowania pracownika na wstępne, okresowe i kontrolne badania profilaktyczne oraz pokrycia ich kosztów. Zasada ta dotyczy wszystkich badań medycyny pracy, w tym badań psychologicznych, gdy są one obligatoryjne dla danego stanowiska.

Pracodawca nie może przerzucić kosztów na pracownika, nawet jeśli wystawia skierowanie i prosi o samodzielną organizację badania. Jeżeli pracownik zapłacił z własnej kieszeni, przysługuje mu pełny zwrot poniesionych kosztów.

Które psychotesty są obowiązkowe po stronie pracodawcy?

• Kierowcy zawodowi (kat. C, D, CE) – badania psychologiczne wymagane przez ustawę o transporcie drogowym (art. 39k) co 5 lat lub po wypadku.
• Operatorzy wózków widłowych i żurawi – badania wymagane przez Rozporządzenie Ministra Gospodarki.
• Kwalifikowani pracownicy ochrony – art. 26 ustawy o ochronie osób i mienia nakłada obowiązek badań psychologicznych co 5 lat.
• Pracownicy służb mundurowych i strażnicy miejscy – na podstawie przepisów szczegółowych.
• Każde inne stanowisko, dla którego lekarz medycyny pracy w orzeczeniu wskazał konieczność badania psychologicznego jako warunku dopuszczenia do pracy.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia zwrotu?

Po pierwsze, zbierz dokumenty: fakturę lub rachunek za badanie, skierowanie wystawione przez pracodawcę oraz orzeczenie psychologa. Złóż pisemny wniosek o zwrot kosztów z datą i opisem zdarzenia.

Jeżeli pracodawca nadal odmawia, możesz:

• Złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP); inspektor może nakazać pracodawcy wypłatę w trybie postępowania kontrolnego.
• Dochodzić roszczenia przed sądem pracy; sprawy te są zwolnione z opłat sądowych do wartości 50 000 zł.
• Powiadomić Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jeśli pracodawca uchyla się od obowiązków systematycznie.

Czas pracy podczas badań – czy pracodawca płaci?

Tak. Zgodnie z art. 229 § 3 KP czas poświęcony na badania profilaktyczne wlicza się do czasu pracy i jest płatny jak normalna praca. Pracownik nie traci wynagrodzenia za godziny spędzone w gabinecie psychologa lub lekarza medycyny pracy, zarówno w trakcie zatrudnienia, jak i podczas badań wstępnych (tu pracownik formalnie nie jest jeszcze pracownikiem, ale pracodawca pokrywa koszty).

Psychotesty a kandydaci do pracy – szczególna sytuacja

W przypadku rekrutacji pracodawca może skierować kandydata na badania wstępne jeszcze przed podpisaniem umowy. Koszty tych badań, w tym psychotestów, pracodawca pokrywa w całości. Jeśli kandydat nie zostanie zatrudniony z powodów niezależnych od wyników badań, nie ma obowiązku zwrotu poniesionych kosztów.

Podsumowanie – prawa pracownika w pigułce

• Koszty badań psychologicznych wymaganych przepisami prawa pokrywa zawsze pracodawca.
• Czas badań = czas pracy = pełne wynagrodzenie.
• W razie sporu: PIP, sąd pracy lub mediacja; pracownik jest stroną chronioną.
• Nie podpisuj oświadczeń o dobrowolnym pokryciu kosztów badań obowiązkowych.