Badania wstępne, okresowe i kontrolne – czym się różnią i kiedy są wymagane?

Badania wstępne – zanim zaczniesz pracować

Badania wstępne są obowiązkowe przed dopuszczeniem nowego pracownika do pracy. Dotyczą kandydatów przyjmowanych do pracy po raz pierwszy lub po przerwie trwającej dłużej niż 30 dni, jeśli zmieniają pracodawcę lub stanowisko.

Wyjątek: Od 2023 r. pracownik zmieniający pracodawcę może przedstawić orzeczenie poprzedniego pracodawcy, jeśli: jest w mocy, nowe stanowisko nie różni się od poprzedniego pod względem zagrożeń i obciążeń, a pracodawca wyrazi zgodę na jego uznanie.

Badania okresowe – podczas zatrudnienia

Badania okresowe przeprowadzane są w regularnych odstępach czasu w trakcie trwania stosunku pracy. Termin kolejnego badania wyznacza lekarz medycyny pracy w orzeczeniu; może to być rok, dwa lata lub pięć lat, zależnie od stanowiska i stanu zdrowia pracownika.

Pracodawca ma obowiązek śledzić terminy ważności orzeczeń i wystawiać skierowania z wyprzedzeniem. Pracownik, który pracuje z przeterminowanym orzeczeniem, nie może wykonywać obowiązków służbowych.

Badania kontrolne – po długim zwolnieniu lekarskim

Badania kontrolne są wymagane, gdy pracownik był nieobecny z powodu choroby przez więcej niż 30 dni. Mają na celu sprawdzenie, czy pracownik jest zdolny do powrotu na dotychczasowe stanowisko.

Pracodawca wystawia skierowanie z opisem stanowiska i zagrożeń. Lekarz może:

• Wydać orzeczenie o zdolności do pracy (powrót na stanowisko).
• Stwierdzić czasowe przeciwwskazania (praca lekka, ograniczone godziny).
• Orzec niezdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku (możliwe rozwiązanie umowy).

Tabela porównawcza

Wstępne: przed zatrudnieniem / zmianą stanowiska  |  Zleca: nowy pracodawca  |  Skutek braku: zakaz dopuszczenia do pracy
Okresowe: podczas zatrudnienia, co wskazany okres  |  Zleca: aktualny pracodawca  |  Skutek braku: zakaz wykonywania pracy, kara dla pracodawcy
Kontrolne: po chorobie trwającej 30+ dni  |  Zleca: aktualny pracodawca  |  Skutek braku: zakaz powrotu do pracy

Co grozi pracodawcy za brak badań?

Dopuszczenie pracownika do pracy bez ważnego orzeczenia lekarskiego jest wykroczeniem zagrożonym grzywną do 30 000 zł. W razie wypadku przy pracy, odpowiedzialność odszkodowawcza i możliwa odpowiedzialność karna.